Blokfluiten
Blokfluitkwartet JG
Fluitend door Europa - op reis in renaissance en barok
|
Isaac Posch (?- 1623) Andrea Gabrieli (ca 1510-1586) Giovanni da Palestrina (1525-1594) William Byrd (1543-1623) Clemens non Papa (±1510-±1555) Anonymus (eind 15e eeuw) Anonymus (ca. 1500) Jacob Obrecht (1450-1505) Johann Sebastian Bach (1685-1750) Dimitri Sjostakovitsj (1906-1975) Johann Sebastian Bach (1685-1750) Orlando Gibbons (1583-1625) John Jenkins (1592-1678) Samuel Scheidt (1587-1654) Jame Lauder (onbekend) |
Intrada I a 4 Courante I a 4 Uit Madrigali et Ricercari (1589): Ricercar del sesto tuono Ricercare primo tono Pavane Galiardo Fantasia 1 Fantasia 2 Frais et gaillard Per chazare maninconie Pan de miglio, caldo, caldo Rumfeltiere, rumfeldaer uit Kunst der Fuge, BWV 1080: Contrapunctus 1 Contrapunctus 2 Fuga 1 Uit Suite no. 2, BWV 1067: Rondeau Bourrée 1 Bourrée 2 Badinerie Uit Parthenia (1611): Fantasia Fantasia Variaties op een galliarde van J. Dowland My lord of march pavan |
Blokfluitkwartet JG heeft zich bij het samenstellen van het programma laten inspireren door het gegeven dat veel componisten in de renaissance en de barok de enorme stap hebben gezet om op reis te gaan in Europa. Het feit dat de invloed van componisten die zelf niet reisden toch tot ver over de landsgrenzen reikte, betekent dat hun muziekstukken wél op reis zijn gegaan, meegenomen door reizigers. In onze tijd van telefoon, e-mail, auto, trein en vliegtuig is het intrigerend te bedenken dat het ook in vroeger tijd lukte een reis te plannen en te maken. Wat een drive moeten deze mensen hebben gehad om verder te kijken dan hun directe omgeving!
We beginnen het programma met een Intrada en Courante van Isaac Posch. Posch was een Oostenrijkse componist die met name voor zijn werk als orgelbouwer op reis ging naar onder andere Ljubljana. In een deel van zijn werk is dan ook de invloed van de Slavische volksmuziek te horen.
Andrea Gabrieli, de componist van de Ricercar del sesto tuono is met zijn neef en leerling Giovanni Gabrieli vanuit Italië op reis gegaan naar Duitsland, waar hij de Zuidnederlander Orlando di Lasso leerde kennen. Dit bezoek leidde tot een vriendschap en een wederzijdse muzikale beïnvloeding.
Ook staat een aantal ‘thuisblijvers’ op het programma, te beginnen met Giovanni Pierluigi da Palestrina. Hij werd geboren in Palestrina, Italië en heeft het grootste deel van zijn leven in het nabijgelegen Rome gewerkt.
William Byrd heeft zijn geboorteland Engeland eveneens nooit verlaten. Zijn invloed reikte echter wél tot ver over de grenzen. Byrd schreef naast kerkmuziek ook wereldlijke vocale en instrumentale muziek, waarvan wij een Pavane en een Galiardo en twee Fantasieën laten horen.
In ons programma laten we ook een viertal volksliedjes horen. Frais et gaillard is een compositie van Clemens non Papa, die ‘non Papa’ aan zijn naam toevoegde om verwarring met paus Clemens VII te voorkomen. Op basis van de tekst van het liedje is er overigens ook geen twijfel mogelijk dat de componist niet de paus is. Van hetzelfde allooi is het liedje Rumfeltiere, rumfeldaer, een tekst op een compositie van Jacob Obrecht, een Nederlander die in de Zuidelijke Nederlanden, Frankrijk en Italië werkte.
Verder laten we twee liedjes van anonymi horen die door respectievelijk boerenknechten en broodverkopers tijdens het werk werden gezongen.
We vervolgen het programma met Contrapunctus I en II van Johann Sebastian Bach uit de Kunst der Fuge, dat hij in de laatste jaren van zijn leven componeerde. Bach heeft binnen Duitsland in verschillende deelstaten gewoond en gewerkt, maar is nooit buiten Duitsland op reis gegaan. Tijdens zijn leven was hij eerder bekend als musicus dan als componist.
De Fuga I van Dimitri Sjostakovitsj valt buiten de tijdsgrenzen van de oude muziek, maar is zodanig geïnspireerd op de fuga’s van Bach dat we deze graag willen laten horen. Sjostakovitsj (1906-1975) bezocht in 1950 een festival in Leipzig ter gelegenheid van de 200e sterfdag van Bach. Hier deed hij inspiratie op voor het componeren van 24 preludes en fuga´s. Hoewel in de tijd van Sjostakovitsj reizen al een stuk eenvoudiger was geworden was het voor hem niet vanzelfsprekend om op reis te kunnen, aangezien hij in Stalinistisch Rusland leefde.
Om te laten horen dat Bach ook lichter werk heeft gecomponeerd, laten we een aantal delen uit zijn Orkestsuite no. 2 horen. Hij schreef het waarschijnlijk rond 1720, in elk geval vóór hij naar Leipzig verhuisde, waar hij tot zijn dood in 1750 woonde.
Uit Parthenia brengen we een Fantasia van Orlando Gibbons ten gehore. Parthenia, uitgebracht in 1611, was de eerste gedrukte muziekverzameling in Engeland voor virginaal, met bijdragen van John Bull, Willam Byrd, en Orlando Gibbons. Gibbons, verreweg de jongste van deze drie componisten, woonde en werkte zijn hele leven in Engeland.
Hij beïnvloedde met zijn werk onder andere John Jenkins. Jenkins, zoon van een timmerman, componeerde een groot aantal 4- 5- en 6 stemmige fantasieën voor viool, waar wij er een van laten horen.
Samuel Scheidt staat op het programma met Variaties op een galliarde van John Dowland. Deze Dowland (ca. 1563-1626) was een echte reiziger: Hij woonde en werkte in Engeland, Frankrijk, Duitsland, Italië en Denemarken.
Scheidt, geboren en opgegroeid in het Oost-Duitse Halle, was honkvaster. Hij verbleef een aantal jaar in Nederland, waar hij les had van Jan Pieterszoon Sweelinck, maar verder woonde hij zijn hele leven in zijn geboortestad. Voor zijn werk als orgeldeskundige maakte hij wel verschillende reizen.
We sluiten het concert af met een Schotse dans van Jame Lauder, van wie weinig bekend is.
Over het blokfluitkwartet JG Blokfluitkwartet JG bestaat uit Dinda Karelse, Joke Keijzer, Marian Schagen en Linny van der Weijden. De naam van het kwartet is een eerbetoon aan Joke Gerritsen, docent blokfluit aan muziekschool Gerard Boedijn en oprichter en lid van het ensemble waaruit blokfluitkwartet JG, na haar overlijden in 2006, is ontstaan.
Het ensemble vertolkt werken van oude meesters en hedendaagse componisten. Het plezier in het muziek maken en dit overbrengen op een klein of groot publiek staat hierbij centraal.
16.00-16.50 uur, Westfries Museum
€ 5,00 / CJP € 2,50
